অসমৰ ইতিহাসত কিছুমান ব্যক্তিত্বই জন্মগ্ৰহণ কৰিছে, যিসকলক কেৱল এজন ধৰ্মগুৰু, সাহিত্যিক বা সমাজসংস্কাৰক বুলি সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। তেওঁলোক সভ্যতাৰ গতিপথ নিৰ্ধাৰণ কৰা যুগপ্ৰৱৰ্তক। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ তেনে এজন মহান ব্যক্তিত্ব, যাৰ চিন্তা, সাহিত্য, সংগীত আৰু সমাজদৰ্শনে অসমীয়া সভ্যতাৰ আত্মাক গঢ় দিছিল।

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অপৰিসীম প্ৰভাৱ বুজি নোপোৱাকৈ অসমৰ ইতিহাস বুজিব নোৱাৰি।  শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কেৱল ধৰ্ম সংস্কাৰক নাছিল; তেওঁ আছিল এজন দূৰদৰ্শী সমাজ চিন্তক, সাংস্কৃতিক স্থপতি, সাহিত্যৰ পথপ্ৰদৰ্শক আৰু অসমীয়া সভ্যতাৰ অন্যতম মহান সমাহাৰক, যাৰ শিক্ষাই আধুনিক অসমীয়া সমাজ গঢ় দিয়াত মূল ভূমিকা পালন কৰিছিল।

যি সময়ত জাতি বিভাজন, জনজাতীয় বিচ্ছেদ, আঞ্চলিক পৰিচয় আৰু সামাজিক বৈষম্যৰ দ্বাৰা সমাজখন গভীৰভাৱে খণ্ডিত হৈ আছিল, সেই সময়ত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে আধ্যাত্মিক সমতা, সাংস্কৃতিক অংশগ্ৰহণ, উমৈহতীয়া সভ্যতাবোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা এক আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল।  তেওঁৰ শিক্ষাই জনগোষ্ঠীসমূহক ক্ৰমান্বয়ে অসমীয়া সভ্যতাৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ অধীনত একত্ৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল।

আজিৰ আধুনিক অসমীয়া সমাজ মূলতঃ এই ঐতিহাসিক সমন্বয় আৰু সংশ্লেষণৰেই ফলশ্ৰুতি।

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ পূৰ্বৰ অসমঃ এখন খণ্ডিত সমাজ

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সংস্কাৰ আন্দোলনৰ পূৰ্বে,  পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত, অসম অসংখ্য জনজাতি, ৰাজ্য, ভাষাভিত্তিক গোট, জাতি বিভাজনেৰে গঠিত আছিল।  সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সামাজিক পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ প্ৰায়ে সীমিত আছিল আৰু ধৰ্মীয় পদ্ধতিসমূহ আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু সামাজিক স্তৰৰ দ্বাৰা বহু পৰিমাণে প্ৰভাৱিত হৈছিল।

এই অঞ্চলত আহোম, কোচ, চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, মটক, কৈৱৰ্ত, ব্ৰাহ্মণ, শিপিনী, জনজাতি আৰু বিভিন্ন সামাজিক জনগোষ্ঠী আৰু গোটৰ বাসস্থান আছিল, প্ৰত্যেকৰে আছিল সুকীয়া পৰম্পৰা আৰু পৰিচয়। এনে বৈচিত্ৰ্যই অসমক সাংস্কৃতিকভাৱে সমৃদ্ধ কৰিছিল যদিও মানুহক তেওঁলোকৰ স্থানীয় পৰিচয়ৰ বাহিৰত একত্ৰিত কৰিব পৰা এক উদাৰ আৱেগিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসীমাৰ অভাৱ আছিল। এই প্ৰেক্ষাপটতে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ শিক্ষাই এক পৰিৱৰ্তনশীল শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।

একশৰণ ধৰ্ম: জাতি আৰু বিভাজনৰ উৰ্দ্ধত এক আন্দোলন

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে প্ৰাৰ্থনা, নৈতিক জীৱন-যাপন, সংগীত, শিল্প, আৰু বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰতি ভক্তিকেন্দ্ৰিক একশৰণ নাম ধৰ্মৰ ভক্তি আন্দোলন প্ৰচাৰ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ আন্দোলনৰ বৈপ্লৱিক দিশটো কেৱল ধৰ্মতত্ত্ব নাছিল — ই আছিল সামাজিক। তেওঁ ধৰ্মক জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সীমাৰ পৰা উলিয়াই আনি নৈতিকতা, ভক্তি আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল।

তেওঁ এই কথাত জোৰ দিছিল যে জাতি, জনজাতি, বৃত্তি, সামাজিক মৰ্যাদা নিৰ্বিশেষে আধ্যাত্মিক ভক্তি সকলোৰে বাবে মুকলি হ’ব লাগে।  ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁ উচ্চ-নীচ ভেদাভেদৰ কঠোৰ সামাজিক বৈষম্যক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল আৰু ইয়াৰ ফলস্বৰূপে বিভিন্ন পটভূমিৰ লোকে একেলগে অংশগ্ৰহণ কৰিব পৰা স্থানৰ সৃষ্টি হৈছিল।অসমৰ ইতিহাসত হয়তো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ধৰ্ম, বিচ্ছিন্নতাৰ কাৰণ নহয়, সামাজিক সংহতিৰ সেতু হৈ পৰিছিল।

তেওঁৰ আন্দোলনে  জনজাতীয় সম্প্ৰদায়, নিম্ন বৰ্ণৰ গোট, কৃষক, শিপিনী, মহিলা, আৰু সমাজৰ প্ৰান্তীয় শ্ৰেণীৰ অংশগ্ৰহণক আদৰণি জনাইছিল।

এই সমন্বয়বাদী চেতনাই এক বহল অসমীয়া সামূহিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভেটি গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিছিল।

নামঘৰ: অসমৰ গণতান্ত্ৰিক সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান

নামঘৰ ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিষ্ঠা শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অন্যতম বৃহৎ অৱদান। নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়।  ই হৈছে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ মিলনস্থলী,‌ এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ, সামূহিক আলোচনাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় এক মঞ্চ, নৈতিক আৰু কলাত্মক শিক্ষাৰ বাবে এখন বিদ্যালয়, আৰু সামাজিক ঐক্যৰ বলিষ্ঠ প্ৰতীক। 

প্ৰাৰ্থনা, সংগীত, উৎসৱ, ভাওনা পৰিবেশন, আৰু গাঁৱৰ আলোচনাৰ বাবে বৈচিত্ৰময় জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল নামঘৰত একত্ৰিত হৈছিল।

ক্ৰমান্বয়ে যুগৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে নামঘৰ বিকশিত হৈ অসমীয়া সমাজৰ অন্যতম শক্তিশালী তৃণমূল প্ৰতিষ্ঠানলৈ পৰিণত হয়। ই সংকীৰ্ণ পৰিচয়ক অতিক্ৰম কৰি সামূহিক অনুভূতি সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিলে। অনেক ইতিহাসবিদৰ মতে, নামঘৰ অসমীয়া সমাজৰ অন্যতম প্ৰাথমিক গণভিত্তিক সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান, য’ত সামূহিক সিদ্ধান্ত, সাংস্কৃতিক অংশগ্ৰহণ আৰু সামাজিক সংহতি একেলগে বিকশিত হৈছিল।

আজিও নামঘৰ গাঁও-নগৰ-চহৰত অসমীয়া সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈয়েই আছে।

একতাৰ মাধ্যম হিচাপে সাহিত্য, সংগীত আৰু শিল্প

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে জানিছিল যে কঠোৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা সভ্যতাক একত্ৰিত কৰি ৰখাৰ সমল নহয়, প্ৰয়োজন সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ।

তেওঁ সাহিত্য, সংগীত, নাট্য, শিল্পৰ সহায়েৰে অসমীয়া মানুহৰ বাবে এক আৱেগিক আৰু ভাষিক মিলনৰ বাবে সভ্যতাৰ উমৈহতীয়া ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিছিল।

তেওঁৰ সৃষ্টি বৰগীত, অংকীয়া নাট, ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ অনুবাদ আৰু অভিযোজন, কবিতা আৰু দাৰ্শনিক ৰচনা আৰু কলাত্মক পৰম্পৰা অসমীয়া সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ স্তম্ভ হৈ পৰিল। অসমীয়া ভাষা আৰু অভিব্যক্তিৰ সুলভ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁ অসমীয়াক এক ঐক্যবদ্ধ সাংস্কৃতিক মাধ্যম হিচাপে উন্নীত কৰাত সহায় কৰিলে। তেওঁৰ কলা-সাহিত্যই বিভিন্ন জনগোষ্ঠীক এক আৱেগিক দোলেৰে সংযুক্ত কৰিলে।

সামাজিক সংহতিত সত্ৰৰ ভূমিকা

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু পিছলৈ তেওঁৰ শিষ্য মাধৱদেৱে সম্প্ৰসাৰণ কৰা সত্ৰসমূহ ক্ৰমান্বয়ে শিক্ষা, আধ্যাত্মিকতা, শিল্প, অনুশাসন, সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ আৰু বিস্তাৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। সত্ৰসমূহে অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য পৰম্পৰা, পাণ্ডুলিপি, সামাজিক নৈতিকতা, আৰু বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ সংগঠনৰ সংৰক্ষণত সহায় কৰিছিল।

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল বিভিন্ন সামাজিক পটভূমিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ব্যক্তিসকলে সত্ৰসমূহত এক উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ ভিতৰত একত্ৰিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিলে। সময়ৰ লগে লগে এই অনুষ্ঠানসমূহে অসমীয়া সামাজিক চেতনা গঢ় দিয়াত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিলে।

অসমীয়াত্ব: এক বৃহৎ সভ্যতাৰ ধাৰণা 

অসমীয়াত্ব কোনো একক জাতিগত পৰিচয় নহয়; ই এক চলমান সাংস্কৃতিক সভ্যতা, য’ত ভাষা, সংস্কৃতি, স্মৃতি, আধ্যাত্মিকতা আৰু সহাৱস্থান মিলি এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক চেতনাৰ সৃষ্টি কৰিছে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ শিক্ষাৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ফল স্বৰূপে অসমীয়া পৰিচয় কেৱল মাত্ৰ জাতিগত বা জাতিভিত্তিক নহয়, এক বৃহৎ সভ্যতাৰ পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

তেওঁৰ এই আন্দোলনে সম্প্ৰদায়ৰ মাজত থকা মতানৈক্য মচিবৰ চেষ্টা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এক বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক ছত্ৰছাঁয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল যাৰ অধীনত বৈচিত্ৰময় গোটসমূহে নিজৰ পৰম্পৰা ৰক্ষা কৰি সহাৱস্থান কৰিব শিকিছিল। এই নমনীয়তা অসমীয়া সভ্যতাৰ অন্যতম ডাঙৰ শক্তি হৈ পৰিল।

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সমন্বয়বাদী দৃষ্টিভংগীয়ে যুগ যুগ ধৰি বিকশিত হোৱা থলুৱা জনজাতীয় পৰম্পৰা, টাই-আহোম সংস্কৃতি, বৈষ্ণৱী দৰ্শন, লোক প্ৰথা, স্থানীয় ভাষিক পৰম্পৰা, আৰু একাধিক সামাজিক সম্প্ৰদায়ৰ সংশ্লেষণ সক্ষম কৰি অসমীয়া পৰিচয়  গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰিছিল।

আধুনিক অসমৰ বাবে প্ৰাসংগিকতা 

আধুনিক অসম আজিও জাতি-ধৰ্ম, ভাষা, প্ৰব্ৰজন, ৰাজনৈতিক মেৰুকৰণৰ লগত জড়িত প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈয়েই আছে।  এনে সময়ত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ শিক্ষা গভীৰভাৱে প্ৰাসংগিক। তেওঁৰ দৰ্শনে সমাজক সোঁৱৰাই দিয়ে যে, ঘৃণাতকৈ সাংস্কৃতিক আত্মবিশ্বাস শক্তিশালী, অন্তৰ্ভুক্তিয়ে স্থিতিশীলতা সৃষ্টি কৰে, বৈচিত্ৰ্য আৰু মতভেদৰ মাজতো একতাৰ পৰিচয়ৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰিব পৰা যায় আৰু সভ্যতা খণ্ডিতকৰণতকৈ সমন্বয়ৰ দ্বাৰাহে বৃদ্ধি পায়।

তেওঁ শিকাইছিল সামূহিক জীৱনত  মানুহে কেনেদৰে একেলগে সংস্কৃতি, নৈতিকতা, ভাষাৰ উন্নতিৰ হকে একত্ৰিত হ’লে সমাজ শক্তিশালী হয়।

আজি যি অসমীয়া সভ্যতা বিদ্যমান সেয়া বাচি থকাৰ কাৰণ হৈছে বৈচিত্ৰ্য আৰু পাৰ্থক্যক সংঘাতৰ অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশৰ বাবে নিয়োজিত কৰা।

উপসংহাৰ 

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কেৱল ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক পথপ্ৰদৰ্শক নাছিল;  তেওঁ আছিল অসমীয়া সভ্যতাৰ অন্যতম প্ৰধান স্থপতি।

আধ্যাত্মিকতা, সাহিত্য, সংগীত, নাট, সমাজ সংস্কাৰৰ জৰিয়তে তেওঁ এনে প্ৰতিষ্ঠান আৰু ধাৰণাৰ সৃষ্টি কৰিছিল যিয়ে বৈচিত্ৰময় সম্প্ৰদায়ক এক বহল অসমীয়া সমাজত একত্ৰিত কৰাত সহায় কৰিলে। তেওঁৰ শিক্ষাই খণ্ডিত জনসংখ্যাক এক সাংস্কৃতিক যাত্ৰাত ঐক্যবদ্ধ অংশগ্ৰহণকাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে। অসমৰ শক্তি কেতিয়াও বিভাজন আৰু বিদ্বেষৰ পৰা জন্ম হোৱা নাই। এই শক্তিৰ মূল উৎস হৈছে ভাষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি, নৈতিকতা আৰু পাৰস্পৰিক সহাৱস্থানৰ ভেটিত গঢ় লৈ উঠা এক উমৈহতীয়া সভ্যতাবোধ।

এয়াই শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উত্তৰাধিকাৰ — আৰু হয়তো ভৱিষ্যতৰ বাবে অসমৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা। যেতিয়া সমাজে বৈচিত্ৰ্যক শত্ৰু বুলি ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া সভ্যতাৰ ভিতৰখন ফোঁপোলা হৈ ভাঙি পৰে। কাৰণ সভ্যতা বাহিৰৰ শক্তিৰে নহয়, ভিতৰৰ অবিশ্বাস আৰু বিভাজনৰ দ্বাৰাহে অধিক ধ্বংস হয়। অসমৰ ইতিহাসে দেখুৱাইছে—অসমীয়া সভ্যতা সংকীর্ণতাৰে নহয়, সমন্বয়ৰে শক্তিশালী হৈছে। সেইবাবেই শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ শিক্ষা কেৱল অতীতৰ স্মৃতি নহয়; ই অসমৰ ভৱিষ্যৎ ৰক্ষাৰ নৈতিক দিশ। 

অসম বাচি থাকিব যদি সহাৱস্থান বাচি থাকে; আৰু সহাৱস্থান বাচি থাকিব যদি শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সমন্বয়ৰ দৰ্শন সমাজৰ হৃদয়ত জীয়াই থাকে।